Cách mạng trẻ em: Làm gì khi trẻ con hỏi?

“Tôn giáo có thể khai thác con người vì một lý do đơn giản: con người cảm thấy có một sự không hài lòng bên trong khi họ có những câu hỏi mà không thể tìm ra câu trả lời. Câu hỏi luôn tồn tại. Con người sinh ra với những câu hỏi, một dấu hỏi lớn trong trái tim. Điều đó là tốt.

Thật là một phúc lành khi con người được sinh ra với một dấu hỏi lớn trong tim. Nếu không thì con người không khác gì các loài động vật khác cả.

Chính những câu hỏi xuất phát từ nội tại của bạn sẽ thôi thúc bạn đi tìm câu trả lời và tìm ra những điều thần bí của cuộc sống.

Câu hỏi nội tại là câu hỏi mà tự nó khởi lên bên trong bạn, khiến bạn day dứt cho tới khi tìm ra câu trả lời. Những câu hỏi người khác trao cho bạn dù có to tát đến đâu cũng chỉ là vô nghĩa.

Trẻ con luôn đầy ắp những câu hỏi khởi sinh từ nội tại của chúng. Chúng hỏi với sự tò mò lớn lao và sự tò mò này là bản tính tự nhiên cần thiết cho sự trưởng thành của đứa trẻ. Nhưng bạn làm gì? Bạn thường ngó lơ những câu hỏi từ nội tại ấy của chúng, bạn nhồi vào đứa trẻ những câu hỏi mà bạn làm ra và nhồi thêm cho chúng những câu trả lời.

Không đâu dễ quan sát việc “nhồi” câu hỏi lẫn câu trả lời này cho bằng trong những lớp giáo lý tôn giáo.

Tôi sinh ra và lớn lên trong gia đình Công giáo cho nên tất nhiên tôi cũng tham gia mọi lớp giáo lý bắt buộc khi còn rất nhỏ. Tôi thích đi học giáo lý vì tôi và các bạn được chơi rất vui trước và sau mỗi buổi học, đó là lý do duy nhất. Còn lại những giờ đồng hồ phải ngồi im nghe một giáo lý viên hỏi những câu hỏi rất kì cục và khó hiểu, rồi chúng tôi đọc những câu trả lời được in trong sách cũng cực kì khó hiểu sau đó người giáo lý viên giảng giải câu giáo lý một cách nhàm tẻ, chúng tôi học thuộc những câu hỏi và câu trả lời, rồi ra về. Đó là chuyện xảy ra cách đây vài chục năm trước. Tôi chưa có dịp đi nhà thờ quan sát cách trẻ con học giáo lý ngày nay nhưng hình như vẫn không có gì thay đổi, vẫn là việc học thuộc những câu hỏi được ai đó viết ra, rồi học thuộc những câu trả lời cũng ai đó viết ra và tệ hơn nữa là những bài kiểm tra giáo lý áp lực và đầy lo lắng không thua gì việc kiểm tra trên trường học cả. Kí ức về nỗi sợ hãi trước mỗi kì kiểm tra giáo lý khiến tôi bây giờ nghĩ lại, vẫn thấy rùng mình.

Tôi tham gia không biết bao nhiêu buổi học giáo lý nhưng chỉ duy nhất một buổi học khiến tôi nhớ mãi. Và trong suổt buổi học đó cũng chỉ một thông điệp đã in đậm vào tâm trí tôi đến nỗi bây giờ nhìn lại, tôi nhận ra nó đã phần nào thay đổi cả cuộc đời tôi. Một câu hỏi đã khởi lên trong tôi trong buổi học giáo lý ấy, một câu hỏi nội tại không liên quan gì các câu hỏi-đáp nhàm chán của cuốn sách giáo lý.

Hồi ấy tôi khoảng tám hay chín tuổi, là thời điểm tôi vẫn còn sống cùng cha mẹ mình và cùng bọn trẻ trong làng đi đến lớp giáo lý mỗi cuối tuần. Trong lớp có một thằng nhóc hơi hơi điên điên, nó bị vấn đề thần kinh từ khi rất nhỏ nên phản ứng và sự vận động của cơ thể lẫn tâm trí không phát triển bình thường. Vậy mà nó vẫn phải đi học giáo lý. Thằng nhóc đáng thương. Cũng có lẽ đấy là cách duy nhất mà nó có thể vui chơi cùng những người bạn đồng trang lứa dù cho chẳng đứa nhóc nào chịu chơi với nó cả.

Buổi học giáo lý ấy, cô Q. – tên người giáo lý viên – hỏi một câu rất đơn giản “Hồi nhỏ chúa Jesus đã làm gì?” và gọi nó đứng dậy trả lời. Nếu bạn là một đứa trẻ bình thường nhớ bài thì bạn cũng biết câu chuyện duy nhất về thời thơ ấu của chúa Jesus ấy là sau khi đi cùng cha mẹ đến Thánh đường tham gia một buổi lễ lớn, cậu bé Jesus đã ở lại giáo đường và trò chuyện cùng các giáo sĩ và các nhà thông thái, thậm chí còn giảng giải kinh sách cho họ mặc kệ cha mẹ lo lắng đi tìm kiếm khắp nơi. Thật kì lạ khi đây là câu chuyện duy nhất về thời thơ ấu của Jesus còn được ghi chép lại. Tất nhiên thằng nhóc “điên” kia chẳng thể nhớ được gì, vì nó… điên mà. Nhưng câu trả lời của nó đã khiến tôi – khi ấy chỉ là một đứa trẻ – phải nổi da gà. Nó đáp, “Khi còn nhỏ Chúa Jesus vui chơi, nấu cơm, xách nước, bổ củi.” Một câu trả lời sao mà ngốc nghếch và ngớ ngẩn trong mắt bọn trẻ chúng tôi lúc ấy, nhưng lại vô cùng đẹp và đáng yêu trong mắt tôi lúc này. Tôi nhớ mình đã phá lên cười, chỉ là cười hùa cùng lũ bạn và cả cười khi nó bị cô Q. phạt thụt dầu vì câu trả lời sai bét ấy. Từ đó trở đi, câu hỏi ấy cứ quẩn quanh tâm trí tôi về chuyện khi còn nhỏ thì Chúa Jesus làm gì? Chẳng lẽ ngài không phải làm việc nhà sao? Chúa thì tất nhiên không làm việc nhà rổi vì việc nhà nhàm chán và tầm thường thế. Thế thì Chúa Jesus làm gì? Sau này câu hỏi ấy lặn đi nhưng nó không biến mất, nó lặn vào vùng vô thức của tôi và khiến tôi mải mê đi tìm câu trả lời.

Tôi đã tìm trong kinh thánh, trong sách giáo lý, trong các buổi giảng của linh mục trên nhà thờ, nhưng tôi không tìm được câu chuyện nào khác về thời thơ ấu và thời thanh xuân của chúa Jesus chút nào. Ngài thật là bí ẩn. Cũng chẳng hiểu làm sao tôi lại quan tâm đến thời thơ ấu của Ngài nhiều thế, có lẽ vì nó là mảnh ghép bị thất lạc trong cuộc đời của Ngài. Một cuộc đời mà chúng tôi thuộc làu làu vì năm nào cũng nghe đi nghe lại suốt mấy chục năm. Tự dưng Ngài xuất hiện ở sông Jordan, chịu phép rửa tội rồi đi rao giảng, rồi mọi người đi theo Ngài, rồi Ngài chịu đóng đinh, chịu chết và rồi sống lại và lại biến mất một cách bí ẩn hệt như thời thơ ấu xa xưa. Có lẽ không chỉ trẻ con mà mọi người đều có chung một nỗi tò mò về những điều bị thiếu trong những câu chuyện. Hoặc chẳng ai tò mò cả, ngoại trừ một số ít người – trong đó có tôi.

Tôi nhớ mình đã hỏi mẹ những câu hỏi rất khó chịu sau mỗi buổi lễ nhà thờ: “Mình không phải dân Do Thái, tại sao mình lại cứ nhận là con của Chúa? Chúa đã bảo ngài chỉ nhận dân Do Thái là dân riêng cơ mà?” “Sau khi chết mình sẽ đi đâu và làm gì?” “Nếu chúa Jesus được mọi người yêu thương như thế, tại sao họ lại đồng thanh đòi đóng đinh ngài, thay vì kẻ giết người Baraba?” “Nếu chúa Jesus quyền phép thế, sao Ngài không tự cứu mình và cứu luôn cả thế giới để cho không ai còn tội lỗi hay phải đau khổ?” “Tại sao chúa Cha yêu thương con mình mà lại bắt con mình đi chết?” “Con có phải người giết Chúa Jesus không, sao giờ con cũng chịu tội?” “Những người không theo đạo của mình, khi chết họ đi đâu? Lam bo là gì? Họ sẽ ở đó bao lâu?”

Những câu hỏi này, nếu bạn là người cha mẹ bình thường, nhất định bạn sẽ chỉ đơn giản bắt con của bạn im miệng cho rồi, vì chúng sẽ khiến bạn lung lay ngay cả niềm tin của chính bạn, vì bản thân bạn cũng muốn biết những điều ấy nhưng bạn chưa bao giờ dám hỏi. Thật đơn gỉan khi chỉ bảo con bạn “Im đi” hoặc cho nó vài câu trả lời kinh sách. Mọi câu trả lời của bạn đều từ cuốn sách nào đó, không phải của riêng bản thân bạn. Khi tôi còn nhỏ, câu trả lời của thằng nhóc điên là thứ đầu tiên khởi lên trong tôi về một câu trả lời nguyên bản. Từ đó tôi chẳng bao giờ có thể hài lòng nếu câu trả lời mà tôi nhận được không nguyên bản.

Trong gia đình tôi thì mẹ là người học cao hơn ba và mẹ đại diện cho tâm trí trong khi ba đại diện cho trái tim. Ba tôi là người tình cảm, mẹ là người đầy lý trí nên khi tôi có câu hỏi, tôi hỏi mẹ chứ chẳng bao giờ hỏi ba cả. Mẹ tôi là người phụ nữ tuyệt vời. Điều tuyệt vời của mẹ là đã không cho tôi những câu trả lời làm sẵn cũng không bắt tôi im miệng, nhưng chính mẹ chỉ im lặng không nói gì. Khi tôi hỏi những câu đầu tiên, mẹ trả lời kiểu kinh sách hoặc những gì mẹ biết. Ví dụ tôi hỏi “mình có phải người Do Thái không?” mẹ đáp “mình là người Việt Nam” và khi tôi nói nếu mình không phải người Do Thái thì mình đâu phải dân riêng của Chúa, sao mình phải đi theo và tôn thờ ngài, mẹ tôi im lặng.

Khi tôi hỏi người không tin theo Chúa khi chết sẽ đi về đâu, mẹ nói Lambo – là một nơi tối tăm. Tôi hỏi người ta phải ở đó bao lâu? Mẹ im lặng.

Dần dà mẹ không trả lời theo kinh sách nữa, mẹ chỉ im lặng và im lặng của mẹ giúp đỡ tôi vô cùng. Tôi biết mình không thể dựa vào bất cứ ai để giúp tôi trả lời những câu hỏi. Tôi biết mình sẽ phải tự tìm câu trả lời. Và tôi cũng biết rằng tôi có quyền được hỏi vì mẹ tôi chưa bao giờ bảo tôi phải im đi.

Khi lớn lên, tôi vẫn giữ sự tò mò về những câu hỏi khi bé chưa được trả lời và ngày càng hứng thú hơn với những câu chuyện thời thơ ấu của những người đã thức tỉnh. Tôi biết đến đạo Phật, tôi được nghe kể những giai thoại rất hay về Phật khi còn trẻ. Tôi đã được chọn vào tham gia một dự án nghiên cứu rất sâu về thời thơ ấu của Phật và nhờ đó mà tìm ra những điểm tương đồng cực kì thú vị với những gì tôi đã biết về Jesus.

Thế rồi cuộc đời cũng dẫn lối tôi biết tới thời thơ ấu của Osho nữa – vị Phật của thế kỉ 21 và kì lạ chưa, chính những câu chuyện về thời thơ ấu của ông ấy đã giải phóng tôi, đã giúp tôi trả lời những câu hỏi nội tại mà tôi luôn ám ảnh. Tôi đọc những câu chuyện ấy và thấy mình trong tình huống của đứa trẻ Osho nhưng đồng thời cũng thấy những gì mình không có: trí thông minh, lòng can đảm, sự tự do và sức mạnh của một đứa trẻ mang bản tính Phật.

Tôn giáo có thể khai thác con người vì một lý do đơn giản: con người cảm thấy có một sự không hài lòng bên trong khi họ có những câu hỏi mà không thể tìm ra câu trả lời. Câu hỏi luôn tồn tại. Con người sinh ra với những câu hỏi, một dấu hỏi lớn trong trái tim. Điều đó là tốt. Thật là một phúc lành khi con người được sinh ra với một dấu hỏi lớn trong tim. Nếu không thì con người không khác gì các loài động vật khác cả.

Chính những câu hỏi xuất phát từ nội tại của bạn sẽ thôi thúc bạn đi tìm câu trả lời và tìm ra những điều thần bí của cuộc sống.

Câu hỏi nội tại là câu hỏi mà tự nó khởi lên bên trong bạn, khiến bạn day dứt cho tới khi tìm ra câu trả lời. Những câu hỏi người khác trao cho bạn dù có to tát đến đâu cũng chỉ là vô nghĩa.

Trẻ con luôn đầy ắp những câu hỏi khởi sinh từ nội tại của chúng. Chúng hỏi với sự tò mò lớn lao và sự tò mò này là bản tính tự nhiên cần thiết cho sự trưởng thành của đứa trẻ. Bạn không cần khuyến khích chúng hỏi đâu, tự chúng sẽ luôn hỏi. Chỉ cần bạn đừng bịt miệng chúng, đừng bảo chúng ‘im đi’ và đừng trao cho chúng những câu trả lời sách vở của bạn. Ấy đã là phúc lành lớn lao cho đứa trẻ rồi.”

Đang edit sách tới đây, cuốn “Cách mạng giải phóng trẻ em” bản Phi Phi ạ,

đăng cho các bạn đọc chơi chơi.

Namaste!